Een aantal schokkende hoofdfeiten
- malaria is voor kinderen de meest levensbedreigende ziekte in de wereld en wordt veroorzaakt door parasieten en kan uitsluitend worden overgebracht van mens naar mens door een geïnfecteerde muskiet;
- elke 30 seconden sterft er een kind aan de gevolgen van malaria;
- per jaar zijn er gemiddeld 240 miljoen gevallen van malaria, die tussen de één tot twee miljoen doden tot gevolg hebben, vooral onder Afrikaanse kinderen;
- malaria is te voorkomen en te genezen;
- ongeveer de helft van de wereldbevolking loopt het risico besmet te raken met malaria, in het bijzonder in de armste landen;
- reizigers die in een malariavrij land wonen en naar malaria riscogebieden reizen zijn zeer kwetsbaar voor de ziekte;
- malaria eist een snijdende economische tol in Afrika van 12 miljard US dollar per jaar.
Hoe ontstaat malaria?
Waar komt de malariamug voor?
Hoe bescherm je je tegen malaria?
Behandeling van malaria.
Welke soorten malaria zijn er?
Hoe ontstaat malaria?
De malaria parasiet leeft in het bloed van de mens. Zodra een geïnfecteerd persoon geprikt wordt door de Anopheles muskiet - de enige mug die de parasiet kan overbrengen van de ene op de andere mens - leeft de parasiet voort in de maag van de muskiet.
In haar zoektocht naar bloed steekt de mug een andere persoon en laat via haar speekselklieren eitjes van de parasieten achter in het bloed. Deze eitjes nestelen zich binnen een halfuur via de bloedbaan in de lever en vermenigvuldigen zich daar razendsnel. Ongeveer een week later gaan duizenden nieuw gevormde parasieten vanuit de lever weer terug naar de bloedbaan, waar ze de rode bloedcellen infecteren en zich aldaar weer explosief vermenigvuldigen.
De rode bloedcellen barsten na een paar dagen open en de vrijgekomen parasieten infecteren weer nieuwe rode bloedcellen en de cyclus herhaalt zich. Telkens wanneer de rode bloedcellen openbarsten, treden de bekende malariaverschijnselen (koorts, hoofdpijn, rillingen, overgeven en bloedarmoede) op. De bloedarmoede wordt veroorzaakt door de vernietiging van de rode bloedcellen.
Uit sommige parasieten ontstaan in de rode bloedcellen 'volwassen' parasieten die als ze door de juiste mug (de Anopheles muskiet) worden opgezogen zich weer kunnen voortplanten. In de maag van deze mug ontwikkelen ze zich verder en uiteindelijk komen er weer eitjes in de speekselklieren van de mug. De mug steekt weer iemand en zo verspreidt zich de ziekte verder en verder.
Waar komt de malariamug voor?
Momenteel komt malaria voor in 109 landen. Het gaat om landen die deel uitmaken van Afrika, Azië, Latijns-Amerika, het Midden-Oosten en arme Europese gebieden. De meeste dodelijke gevallen in de wereld komen echter voor in Sub-Sahara-Afrika.
De malariamug is net als de ons hier bekende muggen dol op brak/stilstaand water. Ze kan er haar eitjes perfect aan de oppervlakte laten drijven en deze zullen ook niet stroomafwaarts worden weggespoeld. Met genoeg daglicht erbij en een gematigd tot tropisch klimaat kan de malariamug haar eitjes explosief tot volwaardige malariamuggen laten ontwikkelen en als er ook nog volop voedsel (= bloed) in de regio is, kunnen we met recht spreken van een (mogelijk) malariagebied.
Onderzoeken naar bijvoorbeeld de Pygmeeën (in de tijd dat zij nog in hun eigen leefomgeving leefden!) hebben deze gegevens bevestigd. Deze stammen leefden in tropische dichte oerwouden waar weinig daglicht was en nauwelijks of geen stilstaand water. Daarnaast leefden deze mensen ver van elkaar af en kon de malariamug zich dus nauwelijks staande houden. Malaria kwam bij deze stammen dan ook niet of nauwelijks voor.
Gematigd tot tropische klimaatgebieden waar bijvoorbeeld oerwouden gekapt worden, leveren opeens omstandigheden waarin de malariamug zich graag bevindt en zich uitstekend kan voortplanten. Daglicht in gebieden waar het eerst donker was, poeltjes water dat niet langer door de bomen opgenomen wordt, zorgen ervoor dat malariavrije gebieden ineens malaria risicogebieden zijn.
De meest kwetsbare arme bevolkingsgroepen ter wereld zijn op dit moment dagelijkse prooi voor de malariaparasiet. Kinderen en zwangere vrouwen hebben weinig weerstand tegen de parasiet en als slechte leefomstandigheden gecombineerd met een zwakke/slechte gezondheid door bijvoorbeeld ondervoeding daar aan toegevoegd worden, krijgt de parasiet zonder preventie en voorlichting vrij spel.
Een vicieuze cirkel die we beslist met onze kennis moeten kunnen doorbreken! Preventie en snelle behandeling bij een malaria-infectie zijn de kernpunten waar we ons in de strijd tegen malaria minimaal op moeten richten.
Hoe bescherm je je tegen malaria?
Helaas bestaat er (nog steeds) geen vaccin tegen malaria.
De anopheles muskiet is een nachtinsect waarvan het vrouwtje eiwitrijk bloed nodig heeft. Zij brengt de parasiet over van mens tot mens en is extreem agressief in de avond en nacht. Heel belangrijk is dus om jezelf tussen 22.00 en 04.00 uur te beschermen door onder een geïmpregneerd muskietennet te slapen!
Behandeling van malaria
Behandeling in een vroeg stadium zal de duur van de malaria kunnen verkorten, voorkomt complicaties en vermijdt sterfgevallen. De best beschikbare behandeling is een combinatie van medicijnen bekend onder de naam Artemisinin-based Combination Therapies (ACT's). De groeiende resistentie van de parasiet tegen bepaalde medicijnen (zoals paludrine, nivaquine en chloroquine) is echter een gevaar voor het onderdrukken van malaria. Zwangere vrouwen in het eerste en tweede trimester en kinderen onder de vijf kilo kunnen worden behandeld met onder meer artesunate, sulfadoxine of pyramethamine.
Welke soorten van malaria zijn er?
Er zijn vier typen malaria:
- Plasmodium falciparum
- Plasmodium vivax
- Plasmodium malariae
- Plasmodium ovale
- Plasmodium knowlesi
Plasmodium falciparum komt het meeste voor. In de volksmond wordt deze vorm ook wel 'hersenmalaria' of 'malaria tropica' genoemd. Dit type malaria kan binnen 48 uur dodelijk zijn.
Een infectie met plasmodium falciparum kan binnen enkele dagen tot de dood leiden als men niet binnen 48 uur effectief wordt behandeld. Het dodelijk verloop van deze infectie wordt onder meer veroorzaakt doordat geïnfecteerde rode bloedcellen vast gaan zitten in kleine bloedvaatjes van essentiële organen, zoals de hersenen. Hierdoor raken bloedvaatjes verstopt waardoor toevoer van zuurstof en voedingsstoffen gehinderd wordt. Daarnaast treden beschadigingen van bloedvaatjes en orgaanweefsel op; onder andere door afweerreacties van het immuunsysteem van het lichaam zelf tegen deze parasieten. Zonder behandeling met effectieve medicatie leidt dit tot uitval van vitale functies van alle organen, gevolgd door coma en uiteindelijk de dood.
Maar ook Plasmodium vivax veroorzaakt ernstige complicaties en kan eveneens dodelijk zijn.